ATA-AÖF Sosyal Hizmet Kuram ve Yaklaşımları Çıkmış Sorular

Ders, sosyal hizmet uygulamasının dayandığı kuram ve yaklaşımları tanıtır: sistem ve ekolojik bakış, güçler ve güçlendirme, psikanalitik, varoluşçu, kişi merkezli, bilişsel davranışçı, transaksiyonel analiz, görev merkezli ve çözüm odaklı modeller ile feminist ve yapısal bakışlar işlenir.

Sistem ve ekolojik yaklaşımlar

• Sistem, ortak işlev için bir araya gelen, birbirine bağımlı ve karşılıklı etkileşim içindeki ögelerin bütünüdür.
• Sistem yaklaşımının temel kavramları bütüncüllük, ilişki ve dengedir; amaç, kurallar ve yaptırımlar da kuramın kavramlarıdır.
• Pincus, Minahan, Goldstein ve Vickery sistem düşüncesini sosyal hizmete uyarlamıştır.
• Cezaevi, bakım evi ve huzurevi kapalı sistem örneğidir; eğitim kurumları açık sistemdir.
• Ekosistem yaklaşımı bireyi çevresiyle birlikte ele alır; sorun, birey ile çevre arasındaki uyumsuzlukta aranır.
• Genogram aile ilişkilerini üç kuşak boyunca gösterir; ekomap ailenin dış çevre ilişkilerini gösterir.

Güçler perspektifi ve güçlendirme

• Güçler perspektifi hastalığa değil müracaatçının yeteneğine, umuduna, direncine ve destek kaynaklarına bakar; Saleebey ile anılır.
• Kendi kaderini tayin gereği uzman seçenek sunar, kararı müracaatçı verir; müracaatçı adına karar vermek ilke olarak kabul edilemez.
• Güçlendirme, sosyal hizmet uzmanının uygulama yaklaşımının temelidir.
• Güçlendirme uygulama modelinin ögelerinden biri onaydır: müracaatçının yaşantı ve duygularının geçerli sayılması.
• Sosyopolitik güç boyutunda öne çıkan durum, eşitsizliklerin yarattığı baskıdır.
• Bireye karşı bir bütün olarak sorumlu olmamak güçlendirme tutumları arasında yer almaz.

Psikanalitik kuram

• İd kalıtsal, ilkel dürtülerin kaynağıdır ve haz ilkesiyle çalışır.
• Ego gerçeklik ilkesine göre işler; id ile süperego arasında denge kurar.
• Düşünselleştirmede kişi sıkıntısını soyut bilgi ve tıbbi terimlerle ele alıp duygudan uzaklaşır.
• Fallik dönemde cinsel merak ve karşı cinsten ebeveyne istek görülür; enerjinin okula yönelmesi gizil döneme aittir.
• Bilinçlilik, kişinin iç ve dış dünyadaki olayları fark edip uygun yanıt verebildiği uyanıklık hâlidir.

Varoluşçu, kişi merkezli ve Gestalt yaklaşımlar

• Kierkegaard varoluşçu felsefenin öncüsüdür; varoluşa yoğun duygularla varıldığını savunur.
• Varoluşçu yaklaşımda hedef, bireyin kendi yaşamının sorumluluğunu üstlenmesidir.
• Rollo May'e göre sevgi eros, agape, filia ve cinsellikten oluşur; Eigenwelt ise var oluş biçimidir.
• Rogers'ın kişi merkezli yaklaşımı empati, koşulsuz olumlu kabul ve saydamlığa dayanır.
• Gestalt'ta farkındalık kişiye özgüdür, genel geçer kurallarla oluşmaz ve değişimin ön koşuludur.

Bilişsel davranışçı, çözüm odaklı ve seçim kuramı

• Davranışçı ve bilişsel akımlar 1980'lerde kaynaşarak bilişsel davranışçı yaklaşımı doğurdu.
• Beck ve Ellis'e göre sıkıntı, olayın kendisinden değil çarpık otomatik düşüncelerden kaynaklanır.
• Çözüm odaklı kısa süreli terapi sorunun nedeni yerine çözüme bakar; mucize soru bunun tekniğidir (De Shazer, Berg).
• Glasser'ın temel ihtiyaçları hayatta kalma, ait olma ve sevgi, güç ve başarı, özgürlük ve eğlencedir.
• Maslow hiyerarşisinin tepesinde kendini gerçekleştirme bulunur.

Transaksiyonel analiz

• Kurucusu Eric Berne'dür; kişilik Ebeveyn, Yetişkin ve Çocuk ego durumlarından oluşur.
• Etkileşim türleri tamamlayıcı, çapraz ve gizildir; çaprazda iletişim kesilir.
• Temas iletileri olumlu, olumsuz, koşullu ve koşulsuz olabilir; tarafsız bir tür yoktur.

Görev merkezli yaklaşım

• William Reid ve Laura Epstein 1970'lerde geliştirmiştir.
• Süre sınırlıdır ve çalışma somut görevlere dayanır; müracaatçı etkin katılır.
• Aşamalar: hazırlık, amaç ve süre belirleme, problem tanımlama, görev geliştirme, değerlendirme, sonlandırma.
• Sorun çözme yaklaşımına kıyasla daha bilimsel, titiz ve katı bir yapıdadır.

Feminist, yapısal kuram ve kriz ile risk

• Beauvoir'ın İkinci Cins kitabı varoluşçu feminizmin temel metnidir.
• Toplumsal cinsiyet feminist sosyal hizmetin kuramsal kavramıdır, uygulama başlığı değildir.
• Yapısal kuram sorunu toplumsal eşitsizlik ve çelişkilerde arar.
• Yapısalcılığın dil bilimindeki temelini Ferdinand de Saussure atmıştır.
• Krizde duygular bastırılmaz, güvenli ortamda dile getirilir.
• Kendine ya da başkasına zarar riskinde müracaatçı psikiyatri hekimine yönlendirilir.

Sistem

Karşılıklı bağımlı ögelerin ortak bir işlev için oluşturduğu, toplamdan fazlasını ifade eden bütün.

Güçler perspektifi

Eksiklik yerine müracaatçının kaynak, yetenek ve direncine odaklanan bakış.

Genogram

Aile ilişkilerini birkaç kuşak boyunca sembollerle gösteren soy ağacı benzeri araç.

Mucize soru

Sorunsuz bir geleceği hayal ettirerek çözüm hedeflerini somutlaştıran teknik.

Ego durumları

Transaksiyonel analizde kişiliği oluşturan Ebeveyn, Yetişkin ve Çocuk.

Düşünselleştirme

Duygudan kaçınmak için sıkıntıyı soyut bilgi ve kavramlarla ele alan savunma mekanizması.

Koşulsuz olumlu kabul

Müracaatçıyı yargılamadan olduğu gibi kabul etme tutumu.

Filia

Dostluk ve kardeşliğe dayalı, cinsellik içermeyen sevgi.

Agape

Karşılık beklemeyen, özverili sevgi.

Çapraz transaksiyon

Beklenmedik ego durumundan yanıt gelmesi nedeniyle iletişimin kesildiği etkileşim.

• Eros, agape ve filia karıştırılmasın: tutkulu, karşılıksız ve dostça sevgi.
• Genogram aile içi ilişkileri, ekomap dış çevre ilişkilerini gösterir.
• İd, ego ve süperego ayrımında gerçeklik ilkesi ego'ya, haz ilkesi id'e aittir.
• Olumsuz ifadeli sorularda (değildir, sayılamaz) dışarıda kalan seçeneği bulmaya odaklanılmalı; müracaatçı adına karar vermek ve bireyi çevresinden yalıtmak hep yanlış seçenektir.